Kritisch, betrokken, onafhankelijk en nieuwsgierig

REPRESSIE IN DE SCHILDERSWIJK

 

Op 6 september 2014 wordt een 14-jarige jongen hardhandig door de politie gearresteerd in de Schilderswijk. Een agent plaatst daarbij minutenlang zijn knie in de nek van de jongen. Omstanders bemoeien zich met het tafereel en schreeuwen: ”Haal je knie weg! Je knie!” Daarop dreigt een andere agent de omstanders te slaan. De situatie wordt grimmig, loopt volledig uit de hand en er vallen klappen. Onder meer de toegesnelde vader van de jongen wordt met een wapenstok geslagen.

In de publieke ruimte handhaven agenten niet alleen de openbare orde. Ze handhaven ook hun impressies en beelden van controle en gezag richting hun toeschouwers – de burgers. Politieagenten zijn managers van impressies. Al vang je de boef niet, houd in ieder geval het beeld overeind dat je iets doet.

In de Schilderswijk komt de politie Haaglanden tegemoet aan een sterkere maatschappelijke roep om meer veiligheid door zero tolerance policing (lik-op-stukbeleid). Oftewel, ze handhaven het beeld van een repressieve politie. Dit is niet zonder gevolgen.

Een deel van de agenten op bureau Hoefkade van de politie Haaglanden is namelijk overduidelijk de binding met een deel van haar burgers kwijt. Een voorzichtige formulering, maar het is onjuist – zelfs gevaarlijk – om ‘de politie Haaglanden’ of  ‘de Schilderswijk’ als homogene blokken te typeren. Er zijn botsende verhalen van burgers onderling én tussen burgers en de politie. Verhalen met strijdige en elkaar bestrijdende waarheidsclaims. Bestaand of vermeend, er zijn verhalen over willekeur, discriminatie en politiegeweld in de Schilderswijk. Hoe projecteert de politie succesvol het beeld van controle en gezag in deze context? Onder meer door de toepassing van geweld.

Wat anders verklaart de hardhandige aanhouding van een ietwat schriele veertienjarige jongen door twee agenten? In een poging om de symbolische wanorde te ordenen, de status quo te herstellen en gezichtsverlies te voorkomen, komt politiegeweld ook in de gedaante van ‘wie-is-de-baas-geweld’. Vooral in de context van zero tolerance policing. Niet gedogen, pamperen, pappen en nathouden, maar aanpakken en doorpakken, je weet toch, spierballentaal en spieren tonen. De staat moet zich ‘revancheren’ door de straat te ‘heroverwinnen’, omdat die zogezegd wordt ‘gekaapt’ door snotneuzen, overlastgevers en criminelen die het gezag niet aanvaarden.

Agenten hanteren geweld ook om de impressie van orde te herstellen. Zo blijft de politie de baas op straat. Een zeer fragiele en onzekere basis voor ‘gezag’ en ‘controle’ met inherente risico’s op escalaties.

Of het geweld van de agenten ‘proportioneel’ of ‘buitensporig’ is, zal nader onderzoek uitwijzen. Maar er zijn fundamentelere vragen. Is een ander scenario denkbaar en mogelijk voor de Schilderswijk? Hoe kunnen goedwillende burgers een positieve rol spelen in de veiligheid van de wijk? Hoe kan het vertrouwen worden hersteld?

Op 14 oktober 2007 loopt een psychiatrische patiënt van Marokkaanse origine het politiebureau August Allebéplein binnen om vrijwel meteen over de  balie te springen en wild om zich heen te steken. Twee agentes raken gewond. Een van de politieagentes schiet vervolgens de man neer, waarop hij kort daarna overlijdt. Jongeren in de wijk leggen alle schuld bij de politie en gedurende vier dagen komt het tot kleine rellen en ongeregeldheden. Toch weet de politie Amsterdam-Amstelland de kloof met de bewoners snel te verkleinen en grotere rellen te voorkomen via community policing – de lokale inbedding van de politie door intensief contact met organisaties, opbouwwerkers en bewoners in de wijk.

In algemene zin zag de politie Amsterdam zichzelf als vredesstichter en niet als vijand. Ze deed een zelfbewuste en de-escalerende poging om de wij-zij gevoelens in de wijk te ontmantelen door te werken aan het beeld van ‘de politie voor eenieder’. De managers van impressies hadden beeldhouwwerk verricht dat vertrouwen wekte.

Community policing heeft gevolgen voor de relatie met burgers. Net als zero tolerance policing.

Sinan Çankaya is cultureel antropoloog en doet onderzoek naar de politieorganisatie, in- en uitsluiting en multiculturalisme. Volg hem op Twitter: @S1nanCankaya.

Gepubliceerd op 17 september 2014