Kritisch, betrokken, onafhankelijk en nieuwsgierig

Geloof in je eigen kracht!

De emancipatiekreet geloof in je eigen kracht is een aanmoediging of aansporing, doorgaans van een derde, in de hoop dat een ander weer de controle neemt over het eigen leven. Daarbij is opvallend genoeg de basisaanname dat het individu momenteel zwak en krachteloos is. De krachteloze moet empowered worden, terwijl de manier waarop er over ze wordt gesproken alle power ontneemt. De oplossing voor de paradox wordt snel gevonden: ‘de kracht is er wel, maar moet worden gezocht’ of ‘men moet weer in de eigen kracht staan’. Oh, shut the fuck up.

De spreuk ‘geloof in je eigen kracht’ past moeiteloos in een meritocratisch momentum. De nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van individuen is een product van geïndustrialiseerde en neoliberale samenlevingen, met een focus op zelfexpressie en zelfontplooiing. Mijn blog – en de personal branding die ermee gepaard gaat – is een voortvloeisel hiervan. Hoe dan ook, met alleen geloven zal het individuen niet lukken; hoe sterk het geloof in welk transcendentaal wezen, politieke ideologie of alternatieve persoonlijkheid ook is.

Het individu is verantwoordelijk voor zijn eigen handelingen en daarmee zijn eigen succes. Slaagt het individu niet, dan is het zijn eigen schuld. De aanname van rationele en objectieve selectiemechanismen op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt en in het onderwijs – waar eenieder kan slagen op voorwaarde dat er hard wordt gewerkt en men in zijn eigen kracht gelooft – wordt hiermee van stal gehaald. De sociale mobiliteit in Nederland is hoog, maar het individualiseren van complexe sociale processen zorgt ervoor dat de eindverantwoordelijke voor de persoonlijke misère het individu is en blijft.

Zowel doorgewinterde ondernemers als ook goedbedoelende coaches spreken vanuit dit regime. Het hoopvolle en inspirerende verhaal om in de eigen kracht te geloven is aanlokkelijk. Echter deponeren we uitsluitingsprocessen op macro- en mesoniveau bij individuen die op microniveau dartelen. Geloven in de eigen kracht is een vorm van agency, maar als dit in een analyse het enige aanknopingspunt vormt voor verandering, dan is het tegelijkertijd niet meer dan een individueel psychologisch zelfbeheer, een bezwerende spreuk en mantra. Het verklaart deels het individuele ‘succes’ van sommigen, maar is hulpeloos bij het bieden van inzicht in de relatieve achterstand van groepen.

It’s the power imbalance, stupid! De visie van een meritocratische samenleving geeft de ‘succesvolle’ en meermachtige groepen een stok om daar de ‘niet-succesvolle’ en mindermachtige groepen mee te slaan. Deze ongelijke machtsverhouding legitimeert en permitteert de ‘succesvolle’ personen ook om tegen de ‘niet-succesvolle’ personen te zeggen dat ze in hun eigen kracht moeten geloven. Daarmee wordt in het leven geroepen wat ze willen bestrijden: de veronderstelling van zwakte, passiviteit en krachteloosheid. Ook etaleert de ‘succesvolle’ persoon (on)bedoeld zijn machtspositie ten aanzien van de ‘niet-succesvolle’ persoon, waardoor een vorm van zelfverering is ingesloten in de toe-eigening van deze positie. Tot slot geeft de positie ruimte aan interpretaties als ze kunnen niet en ze willen niet, want ‘ze geloven niet in zichzelf’. Het meritocratisch ideaal sluit nu net de mogelijkheid van ze mogen niet uit.

 

Sinan Çankaya vindt dit allesbehalve een pessimistisch stuk. Hij stelt voor dat je het nog een keer leest, maar dan aandachtig.